Brandveiligheid, een onderwerp dat voor eenieder van belang is. Of het nu gaat om gebouweigenaren, bewoners, werknemers of gebruikers. Brandveiligheid is een onderdeel dat in veel gevallen niet direct zichtbaar is en grote aandacht krijgt als er (grote) incidenten plaatsvinden. Tot dat moment is het een preventief gebied waar vooral adviseurs en inspecteurs druk mee bezig zijn.
Het bevoegd gezag (in veruit de meeste gevallen betreft dit de gemeente) heeft de plicht op de naleving van de brandveiligheidsvoorschriften en zo nodig deze af te dwingen.
Besluit bouwwerken leefomgeving
Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) bevat een grote hoeveelheid aan voorschriften, waar normadressaten aan gebonden zijn. Dit betreft hiermee dwingend recht, het betreft geen vrijblijvendheid om te voldoen aan deze regels. Om invulling te geven aan deze rol heeft het bevoegd gezag de beschikking over dwangmiddelen (bestuurlijke herstelsancties), die opgelegd kunnen worden.
Last onder bestuursdwang en last onder dwangsom
Het toepassen van een last onder bestuursdwang of het opleggen van een last onder dwangsom zijn ingrijpende dwangmiddelen. Zoals aangegeven is de gemeente normaliter het bevoegd gezag. Via artikel 125 Gemeentewet is de gemeente (via het college van B&W) bevoegd om deze bestuurlijke sancties op te leggen, wanneer overtredingen worden geconstateerd (i.c.m. artikel 5:32 Awb). Brandscheidingen die niet voldoen, een brandmeldinstallatie die tekortkomingen vertoont, onjuist onderhouden blusmiddelen, zomaar een aantal voorbeelden van situaties waarop de gemeente kan handhaven.
Bestuursdwang houdt in dat, in deze de gemeente, de overtreding ongedaan maakt op kosten van de overtreder. Die moet normaliter een termijn krijgen om het zelf te doen, dit wordt benoemd als begunstigingstermijn. Bij een last onder dwangsom wordt na een vastgestelde tijd een dwangsom verbeurd. Ook hierbij wordt een begunstigingstermijn gegeven.
Belangrijk is te benoemen dat beide vormen herstelsancties zijn, geen straffende. Het doel is om te zorgen voor een situatie die voldoet aan de voorschriften.
Bestuurlijke boete
Het opleggen van een bestuurlijke boete is ook een mogelijkheid vanuit het bevoegd gezag, dit is geregeld in artikel 18.12 Ow. Deze heeft een bestraffende vorm en heeft niet zoals de hierboven benoemde dwangmiddelen een reparatoir karakter (een maatregel niet bedoeld om te straffen, maar om een overtreding te herstellen en de rechtmatige situatie terug te brengen). Ten opzichte van de brandveiligheidsvoorschriften kan deze worden opgelegd bij dezelfde herhalend geconstateerde tekortkomingen, bijvoorbeeld het belemmeren van dezelfde vluchtroutes.
Handhaving vanuit bevoegd gezag
Zoals benoemd zijn er meerdere vormen van sancties die een gemeente kan opleggen. In beginsel heeft de gemeente zelfs een handhavingsplicht, wanneer overtredingen worden geconstateerd. Gedogen van overtredingen is in beginsel enkel toegestaan in gevallen van overmacht of als er op korte termijn zicht op legalisatie is.
Van groot belang is dat het bevoegd gezag op basis van artikel 3:2 Awb verplicht is tot het doen van goed onderzoek, voordat een sanctiemiddel wordt ingezet. Dit onderzoek gaat veelal gepaard met het moeten betreden van plaatsen. In beginsel mag een toezichthouder bedrijfsruimten zonder toestemming betreden, voor woningen geldt dit niet. Bewoners worden bestuursrechtelijk beschermd, voor het betreden van een woning is in beginsel een expliciete machtiging van de bewoner benodigd.
Gemeentelijk beleid
De vorm van toezicht is gebaseerd op gemeentelijk beleid, dat wordt vastgesteld door de gemeenteraad. Dit wordt gebaseerd op risico’s, niet elke gemeente beoordeelt deze eenzelfde, wat betekent dat gemeentelijk beleid ook op gebied van brandveiligheidstoezicht van elkaar afwijkt.
Echter, de gemeente heeft in beginsel niet de verantwoordelijk voor het voldoen aan de regels op gebied van brandveiligheid, primair is de eigenaar van een bouwwerk hiervoor verantwoordelijk. Toezicht en eventueel handhaving zijn gericht op de huidige, maatschappelijke verantwoordelijkheid. Niet om te dwars te zitten, maar juist om inwoners te beschermen.
